را شكافتند و از دروازهء شرقى ( باب الحمّه ) به شهر درآمدند و بسيارى را كشتند و برخى را به اسارت گرفتند و هرچه يافتند تاراج كردند و در حال مسجدها را به كليسا بدل ساختند . غلبهء پرتغاليها بر اشبونه در جمادى الاول 542 / اكتبر 1147 بود . « 1 » ادريسى در قرن ششم هجرى مىنويسد : اين شهر در شمال رودى است كه تاجه خوانده مىشود و همان رود طليطله است . پهنايش شش ميل است و مد و جزر بسيار دارد لشبونه شهرى زيبا و دور آن بارويى است . در ميان شهر ، گرمابه‌هاى آب گرم در زمستان و تابستان وجود دارد . لشبونه بر ساحل بحر الظلمات ( درياى تاريكيها يا همان اقيانوس اطلس ) و ساحل رود واقع است و شهر حصن المعدن در جنوب آن قرار دارد ، چون به هنگام طوفان ، از دريا ذرّات طلا به ساحل آنجا مىافتد . « 2 » به نوشتهء ياقوت ، در كوههاى لشبونه خاك طلاى خالص وجود دارد و عسل آنجا بر هر عسلى در اندلس برترى دارد كه به اللاذرنى معروف است و شبيه شكر است و اگر در پارچه‌اى پيچيده شود ، آن را نمىآلايد . در ساحل لشبونه عنبر خوبى پيدا مىشود . « 3 » يك قرن بعد از ياقوت ، ابو الفداء مىنويسد : روبروى اشبونه ، در سمت شمال درياچه‌اى شور و در مغرب آن نيز درياچه شور ديگرى است . لشبونه شهرى كهن است و اطراف آن را بستانها و درختان ميوهء نيكو فراگرفته است و از اين جهت بر ديگر شهرهاى اندلس برترى دارد و بازهاى آن بهترين بازهاست . از اعمال اشبونه ، شهر شنتره است كه سيبهاى درشت و لذيذ دارد . ابو الفداء از قول ابن سعيد مغربى مىافزايد كه اشبونه تا درياى محيط سى ميل فاصله دارد و بر كنار رودى است كه يودانس خوانده مىشود . « 4 » ولايت چهارم اندلس اين اقليم شامل ناحيهء كانتابرياى قديم و سرزمينهاى جانب شرقى رود تاجه و شهرهاى

--> ( 1 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 4 ، ص 16 - 17 و ياقوت مىنويسد : فرنگيان در 573 هجرى بر اين شهر مسلط شدند و تا امروز در دست آنان است ( معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 16 ) . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 547 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 16 . ( 4 ) . تقويم البلدان ؛ ص 207 .